ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΡΟΔΙΟΥ KAI THΣ ΚΡΕΜΜΥΔΑΣ

Το σπάσιμο του ροδιού την Πρωτοχρονιά. Απο που προέρχεται και γιατί το σπάμε. Πανάρχαιο έθιμο του λαού μας για την γιορτινή μέρα της έλευσης του νέου χρόνου. 

Ένα πανάρχαιο έθιμο του λαού μας για την γιορτινή μέρα της έλευσης του νέου χρόνου είναι «το σπάσιμο του ροδιού». Το έθιμο αυτό αρχικά εντοπίστηκε στην Πελοπόννησο, αν και μετά διαδόθηκε σε κάθε γωνιά της Ελλάδας και συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία, ντυμένοι όλοι με τα καλά τους ρούχα για να παρακολουθήσουν τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και να υποδεχτούν το νέο χρόνο, καλό κι ευλογημένο. Στην επιστροφή, ο νοικοκύρης του σπιτιού έχει στην τσέπη του ένα λειτουργημένο ρόδι, που στην Μικρά Ασία το φυλούσαν στα εικονίσματα από τις 14 Σεπτέμβρη, δηλαδή τη μέρα του Σταυρού.
Είναι αυτός που κάνει το ποδαρικό και σπάει το ρόδι. Πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας και να του ανοίξουν. Δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του. 
Έτσι είναι ο πρώτος που μπαίνει στο σπίτι για να κάνει το ποδαρικό με το ρόδι στο χέρι.
Μπαίνοντας μέσα , με το δεξί πόδι, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα για να πεταχτούν οι ρώγες του παντού και ταυτόχρονα λέει: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι , τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά.»
Τα παιδιά μαζεμένα γύρω-γύρω κοιτάζουν οι ρώγες να είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες , τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.

Άλλη ευχή που συνηθίζεται να λέγεται κατά το σπάσιμο του ροδιού είναι: «Όσο βαρύ είναι το ρόδι, τόσο βαρύ να είναι το πορτοφόλι μας, όσο γεμάτο καρπούς είναι το ρόδι, να είναι γεμάτο το σπίτι μας με καλά και όσο κόκκινο είναι το ρόδι, τόσο κόκκινη να είναι και η καρδιά μας!»

Στην Αράχωβα, μαζί με το ρόδι κρατούν κι ένα λιθάρι που το «ξαστρίζουν» αποβραδίς, δηλαδή τ’ αφήνουν τη νύχτα κάτω από τα άστρα. « Σαν το λιθάρι γεροί και σαν το ρόδι γεμάτοι» φωνάζουν πετώντας τα.

Η δύναμη του ροδιού

Οι λέξεις ρόδι και ροδιά, εκτός από την προφανή τους ετυμολογική σχέση με τη νήσο της Ρόδου, είναι άμεσα συνδεδεμένες με τις έννοιες ροή και δύναμη. Η δύναμη λοιπόν αυτού του καρπού είναι χαρακτηριστική στην ελληνική μυθολογία και όχι μόνο, αφού τα ιστορικά δεδομένα που σχετίζονται μ`αυτό τον καρπό είναι ανεξάντλητα.

Στην Αρχαία Ελλάδα πίστευαν πως η δύναμη του ροδιού κρυβόταν στους πολυάριθμους κόκκους του (αφθονία και γονιμότητα), αλλά και στο πορφυρό χρώμα του (χρώμα που φέρνει καλή τύχη). Δεν είναι τυχαίο εξάλλου πως, ακόμη και σήμερα, αποτελεί ένα από τα πιο εκφραστικά σύμβολα της ελληνικής λαογραφίας, με έντονη παρουσία σε κάθε μορφή και έκφραση της παραδοσιακής ζωής.

Τα έθιμα που σχετίζονται με το ρόδι, ποικίλλουν στην πράξη από τόπο σε τόπο και διαφέρουν μεταξύ τους όπως και τα μέρη της Ελλάδας στα οποία το συναντάμε. Τα πιο γνωστά βέβαια είναι η χρήση του στην Παρασκευή των κολλύβων, η συμμετοχή του σε διάφορες φάσεις του γαμήλιου εθιμικού κύκλου και φυσικά, το σπάσιμό του την Πρωτοχρονιά ως ένδειξη καλού ποδαρικού για το νέο έτος.

Το γούρι του Ροδιού από τα αρχαία χρόνια

Το πήλινο αυτό ρόδι πιθανότατα προέρχεται από τάφο στην Αττική. Πηγή: www.lifo.gr

Ένα από τα γούρια που έχει επικρατήσει να θεωρείται ότι ξορκίζει την κακοδαιμονία και προσελκύει την καλή τύχη είναι το ρόδι.Εδώ και χιλιάδες χρόνια το ρόδι θεωρείται, από διάφορους λαούς και πολιτισμούς, σύμβολο γονιμότητας, αφθονίας και καλοτυχίας. οι αρχαίοι Έλληνες, πριν κατοικήσουν σε ένα νέο σπίτι, έσπαγαν στο κατώφλι του ένα ρόδι, πράγμα που κάνουμε κι εμείς σήμερα και το οποίο αποδεικνύει την ιστορική συνέχεια του λαού μας. Όλα αυτά ξεκινούν από την ελληνική μυθολογία και προστάτιδες θεές της ροδιάς ήταν η θεά Ήρα και η Αφροδίτη. Η Ήρα ήταν θεά του γάμου και η Αφροδίτη του πάθους. Επομένως το ρόδι βοηθούσε στην οικογενειακή ευτυχία και τον έρωτα. Γι’ αυτό ακόμη και οι νεόνυμφοι σπάζουν το ρόδι στο κατώφλι του νέου σπιτιού τους, συνήθεια που κρατάει από τα ομηρικά χρόνια.

Το προσέφεραν συνήθως σε ιερά γυναικείων θεοτήτων όπως η Ήρα, η Αφροδίτη, η Περσεφόνη, η Αθηνά, η Άρτεμις.

 Παράλληλα όμως ο πολύσπερμος καρπός της ροδιάς σχετίστηκε με το θάνατο. Αποκτά χθόνιο χαρακτήρα και πήλινα ομοιώματα ροδιών γίνονται χαρακτηριστικό κτέρισμα σε τάφους ενώ συχνά προσφέρεται και ο ίδιος ο καρπός στον νεκρό. Η εύρεση πήλινων ροδιών σε παιδικούς τάφους στον Κεραμεικό και την Ελευσίνα έχει οδηγήσει στην ερμηνεία ότι τα χρησιμοποιούσαν ως κουδουνίστρες. Το ρόδι με όλους τους συμβολισμούς που το συνοδεύουν αποτέλεσε διακοσμητικό θέμα στην τέχνη σε όλη την αρχαιότητα και μέχρι τις μέρες μας και ήταν γνωστό από παλιά σε όλο τον μεσογειακό κόσμο.  

Πήλινο ομοίωμα ροδιού. Το ρόδι ήταν στην αρχαιότητα σύμβολο ευγονίας εξαιτίας των πολλών σπόρων που περιέχει, αλλά συνδεόταν και με τον θάνατο εξαιτίας του κόκκινου χρώματος των σπόρων που θυμίζει αίμα.

ΤΟ ΡΟΔΙ ΣΤΗΝ ΑΡΚΑΔΙΑ

«Μισόφαγες, μισόσπειρες, μισό κονόμα να ’χεις…» Σύμφωνα με τη δική της εκδοχή, στα χωριά της Πελοποννήσου, οι νοικοκυρές έδεναν σε ένα μαντήλι σπόρους από σιτηρά ή οπωροκηπευτικά και τα πήγαιναν στην εκκλησία στις 21 Νοεμβρίου (ανήμερα της Παναγίας της «Μεσοσπορίτισσας») να τα διαβάσει ο παπάς, ώστε όταν πέσουν στη γη, να ευοδωθεί η σπορά και να αποκομίσει ο νοικοκύρης έστω και τα μισά κέρδη από αυτά που θα ήθελε!

 (Η λέξη γούρι προέρχεται μάλλον από τη λατ. λέξη augurium= καλός οιωνός).

Στην αρχαία Αθήνα γιόρταζαν τα Θεσμοφόρια μεταξύ Οκτωβρίου και Νοεμβρίου για να τιμήσουν  τη θεά Δήμητρα. Εκείνες τις ημέρες οι γυναίκες έτρωγαν σπόρους ροδιού για να είναι γόνιμες, ενώ η Ήρα, προστάτιδα του γάμου παριστάνεται να κρατά ρόδι στο δεξί της χέρι. Στη μυθολογία δε, ο Πλούτωνας ξεγέλασε την Περσεφόνη, όταν από αγάπη την οδήγησε στον Άδη, της έδωσε να φάει σπόρους ροδιού και πέτυχε να την έχει κοντά του κάθε χρόνο για έξι μήνες. Τους άλλους έξι βρισκόταν κοντά στη μητέρα της Δήμητρα, στον Επάνω Κόσμο. Μύθος που εξηγεί τις τέσσερις εποχές, τη βλάστηση, τη ζωή και το θάνατο από τον οποίο όμως μια νέα ζωή θα ξεκινήσει. Σπορά, βλάστηση, θερισμός και πάλι από την αρχή. Ένας κύκλος μέσα στον οποίο κινείται και η ανθρώπινη ζωή.

Η παράδοση μάς διασώζει το ρόδι ως σύμβολο καλής τύχης. Τη μέρα που είναι η πρώτη του χρόνου και τη γιορτάζουμε δίνοντας και παίρνοντας χαρά και αγάπη, είναι η κορυφαία στιγμή που την ψάχνουμε σχολαστικά. Θέλουμε να μαντέψουμε, να ξέρουμε πώς θα πάει όλη η χρονιά. Τη ζυγίζουμε με ένα σύμβολο, το ρόδι και όσοι ακολουθούν το έθιμο κάνουν πολλές ευχές για τον καινούργιο χρόνο, που μας φαίνονται στερεότυπες αλλά είναι απόσταγμα της λαϊκής σοφίας.

Ποδαρικό στην Μυτιλήνη

Tο έθιμο του ποδαρικού είναι ένα έθιμο που έχει συμβολική σημασία.

Οι νοικοκύρηδες πιστεύουν ότι αν ένας τυχερός μπει στο σπίτι τους μόλις αλλάξει ο χρόνος και ευχηθεί όλα τα αγαθά, τότε θα πάει καλά όλη η χρονιά, η οικογένεια θα έχει υγεία, ευτυχία, αγάπη και όλες τις οικονομικές ανέσεις.

Πολλές φορές, από την παραμονή κιόλας, έλεγαν σε κάποιο δικό τους άνθρωπο να έρθει αμέσως μετά την αλλαγή του χρόνου να τους κάνει ποδαρικό. Συνήθως προτιμούσαν ένα μικρό παιδί, επειδή τα παιδιά είναι αθώα και αγνά και στην καρδιά τους δεν υπάρχει ζήλια και κακία.

Άλλες φορές πάλι το ποδαρικό και σήμερα ακόμη, το κάνει ένας του σπιτιού, καθώς γυρίζει από την εκκλησία. Έχει στην τσέπη του ένα λειτουργημένο ρόδι, που στη Μικρά Ασία το φυλούσαν στα εικονίσματα από τις 14 Σεπτέμβρη, δηλαδή τη μέρα του Σταυρού. Πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας και να του ανοίξουν. Δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του. Έτσι είναι ο πρώτος που μπαίνει στο σπίτι για να κάνει το ποδαρικό με το ρόδι στο χέρι.

Αυτός που κάνει το ποδαρικό, αρχικά μπαίνει δύο βήματα στο σπίτι λέγοντας: «Μέσα καλό.» Γυρίζει πάλι δύο, τρία βήματα πίσω και ξαναλέει «Κι όξω το κακό.» Τούτο το κάνει τρεις φορές. Μπαίνοντας μέσα, με το δεξί πόδι, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα για να πεταχτούν οι ρώγες παντού και ταυτόχρονα λέει: «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι , τόσες λίρες να έχει η τσέπη σας όλη τη χρονιά.»

Άλλη ευχή που συνηθίζεται να λέγεται κατά το σπάσιμο του ροδιού είναι:

«Όσο βαρύ είναι το ρόδι, τόσο βαρύ να είναι το πορτοφόλι σας, όσο γεμάτο καρπούς είναι το ρόδι, να είναι γεμάτο το σπίτι μας με καλά και όσο κόκκινο είναι το ρόδι, τόσο κόκκινη να είναι και η καρδιά μας!»

"Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες , τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες να είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος".

Η δύναμη του ροδιού είναι οι κόκκοι του, που είναι πολλοί και συμβολίζουν την αφθονία και τη γονιμότητα, αλλά και το χρώμα του που επειδή είναι κόκκινο φέρνει καλή τύχη.

Sandro Botticelli, The Madonna of the Pomegranate (detail of the Christ child), c. 1487

Ύστερα πατάει δυνατά ένα σίδερο, για να είναι όλοι σιδερένιοι και γεροί μέσα στο σπίτι στη διάρκεια του νέου χρόνου.

«Σιδερένιο και στέρεο το σπίτι σας»

Μετά πιάνει στο χέρι του τη μαλλιαρή πέτρα, δηλαδή πέτρα με πρασινάδα, που την έχουν διαλέξει από την προηγούμενη μέρα από το χωράφι ή το ποτάμι, και λέει

« Όσο βάρος έχει τούτη εδώ η πέτρα, τόσο χρυσάφι να μπαίνει στο σπιτικό σας.»

Μετα παίρνει μια αγριοκρεμμύδα ή ένα ξερό κρεμμύδι και λέει "όπως ειναι ντυμενο το κρεμμυδι, να είναι ντυμένο και το σπιτι του νοικοκύρη με όλα τα καλά".

Σηκώνει μετά το κουμάρι με το αμίλητο νερό και χύνει κάτω νερό λέγοντας «όπως τρέχει το νερό να τρέχουν τα καλά μέσα στο σπίτι όλο το χρόνο.» Το νερό το παίρναν τα κορίτσια από την παραμονή από τη βρύση του χωριού χωρίς να μιλήσουν καθόλου και άφηναν γλυκά και λεφτά για τους φτωχούς. Τόβαζαν σε καινούριο κουμάρι που είχε δυο χερούλια και το στόλιζαν με άγριο αγιόκλημα.

Εκεί κοντά στην είσοδο του σπιτιού, σε μια γωνιά, είναι στημένο το κλωνάρι της ελιάς, όχι από κολοβή που 'ναι πικρό το λάδι αλλά, από "μλουλια" αδραμυτιανή που κάνει γλυκό λάδι, σύμβολο της ειρήνης και της ομόνοιας που πρέπει να βασιλεύει μέσα σε κάθε οικογένεια.

Δίπλα βρίσκονται πιάτα με κριθάρι και σιτάρι που σημαίνουν την ευφορία των χωραφιών και τη γονιμότητα των ζωντανών.

Άλλες φορές πάλι για τον ίδιο λόγο έβαζαν ένα στρογγυλό χωριάτικο ψωμί, ζυμωμένο από την νοικοκυρά.

Τέλος, βάζουν όλοι το δάχτυλο μέσα στο μέλι για να είναι γλυκιά η ζωή τους όλο το χρόνο.

Αμέσως μετά αυτός που κάνει το ποδαρικό κάθεται να τον κεράσουν για να καθήσουν και οι κλώσσες του σπιτιού να κάνουν πολλά πουλιά. Η νοικοκυρά κερνάει πλατσέντα και λικέρ και ανταλάσσονται ευχές.

Και μετά, όλη η οικογένεια που είναι παρούσα στην τελετή, τρώνε πλατσέντα και καλούδια για χάρη του Άγιου Βασίλη.

Τρεις μέρες κάθονται τα σύνεργα του ποδαρικού στον τόπο τους. Και μετά, ρίχνουν το ρόδι το σιτάρι και το κριθάρι στις κότες για να κλωσήσουν και να βγάλουν πολλά κλωσσοπούλια.

Καλλονιάτικα λόγια ποδαρικού

Καλημέρα τσι τ’ αγιού Βασ’λειού

Γεια χαρά γεια Βασίλ’

πάντα μάλαμα κιασήμ

Καλουσύν’ γιρουσύν’

Κλου κλου πουλλά πλια

Σα που είνι γιμάτου του ρόδ’

Νάνι γιμάτου τσι του σπίτ’

Σα που σκουρπούν οι παπούδις

Να σκουρπστούν τσι γι’ ουχτροί

Σα που είνι το σίδιρο γιρό

νάνι ο νοικοκύρς σιδιρένιος

Σα που βαρεί γη πέτρα

Να βαρεί τσι κισές τ’ νκουτσύρ’

Σα που είνι ντυμένο του κρουμμύδ

να εινι τσι του σπιτ τ'νοικουκύρ

Σα που κάθουμι γω (κάθεται ανακούρκουδα}

να καθούντιν κι οι κλώσσες.

Σα που τρέχ του νιρό

Να τρέχ’ τσι του μπιρικέτ’ τ’σπιτιού

Αμήν τσι χρόνια σας πουλλά

Άλλο ένα πρωτοχρονιάτικο έθιμο της Μυτιλήνης είναι ο «Αμίλητο νερό»

H Πρωτοχρονιά στην Μυτιλήνη συνοδεύονται από έθιμα όπως το «ποδαρικό», με το σπάσιμο του ροδιού (σύμβολο αφθονίας) στην είσοδο του σπιτιού και την «ξεχασμένη» μεταφορά «αμίλητου» νερού.

Το "αμίλητο νερό" είναι το αγίασμα από την Παναγιά την Φανερωμένη στην αγοράς. Η μεταφορά του γινόταν στο κουμάρι και όση ώρα περίμενε στην ουρά αυτός που θα μετέφερε το νερό , πριν και κατά την μεταφορά δεν έπρεπε να μιλήσει σε κανέναν , ούτε στον δρόμο! Αυτό το νερό το μοίραζαν στα συγγενικά και φιλικά τους σπίτια και μ αυτό ράντιζαν τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού οι νοικοκυράδες για καλή τύχη! Η εκκλησίτσα συνεχίζει να ανοίγει κάθε νέο έτος τις πόρτες της και το αγίασμα της είναι πάντα προσιτό σε όλους.

Παρόμοιο « Αμίλητο νερό» με της Μυτιλήνης και το έθιμο στην παραδόση του Πηλίου, όπου τα κορίτσια του χωριού θα πάνε και θα προσφέρουν στη βρύση με τα τρεχούμενα νερά της γειτονιάς τους, διάφορα γλυκά και λογής-λογής καλούδια, σποράκια αλλά και κέρματα για να καλοπιάσουν το στοιχείο του νερού. Τα γλυκά με τα οποία τρατάριζαν τις βρύσες τους ήταν χαμαλιά πηλιορίτικα (τρίγωνα γλυκά με γέμιση καρυδιού), λουκουμάδες, λαλαγγίτες, χριστόψωμο και κουραμπιέδες.
Τα χαράματα και πριν το ξημέρωμα τα ίδια κορίτσια θα πάνε πάλι στη βρύση της γειτονιάς τους με το τρεχούμενο νερό και θα κουβαλήσουν από την ίδια βρύση το «αμίλητο νερό» με το οποίο θα ραντίσουν το σπίτι τους λέγοντας την ευχή «όπως τρέχει το νερό, να τρέχει και το βιός, στο σπιτάκι στο χωριό…»
Στη Σκόπελο την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, μιας και είναι και η τελευταία μέρα του χρόνου, κάθε νοικοκυρά κάνει τις ετοιμασίες της για να υποδεχθεί τον καινούριο χρόνο. Την ονομάζουν «κλειδοχρονιά», δηλαδή αυτό που στην υπόλοιπη Ελλάδα ονομάζουν «ποδαρικό», ώστε να έχει το σπιτικό τους όλο το χρόνο υγεία, χαρά και αγάπη.

Τα παλιά χρόνια και πριν ακόμη το τρεχούμενο νερό της βρύσης, μπει στο κάθε σκοπελίτικο σπίτι, η κάθε νοικοκυρά πήγαινε πρωί, πρωί στη βρύση ,έπαιρνε καθαρό και γάργαρο νερό και ράντιζε όλους και όλα μέσα στο σπίτι. Κρατούσε και μια σιδερόπετρα για να είναι όλοι σιδερένιοι.

Στη Λέρο, μόλις αλλάξει ο χρόνος, το ποδαρικό γίνεται από κάποιον που μπαίνει κρατώντας ένα δοχείο με νερό και μια πέτρα. Με το νερό ραντίζουν τα τέσσερα καντούνια (γωνιές) και εύχονται «όπως η πέτρα είναι γερή έτσι να ναι και η υγειά σας όλο το χρόνο». Ακόμη, ο «αρχηγός» της οικογένειας μπαίνει με τρία βήματα και λέει «ένα, δύο, τρία μέσα τα καλά», ενώ στη συνέχεια κάνει τρία βήματα πίσω και λέει «ένα, δύο, τρία έξω τα κακά».
Σπάει μετά το ρόδι σε μια γωνιά της πόρτας και αφήνει σαράντα κούνια μέσα στο σπίτι για σαράντα ημέρες. Πολλές φορές το νερό το φέρνουν το πρωί της Πρωτοχρονιάς. Σηκώνονται πολύ πρωί πριν βγει ο ήλιος και το νερό το λένε αμίλητο, γιατί καθώς το φέρνουν δεν μιλάνε καθόλου. Ρίχνουν στις τέσσερις γωνιές του σπιτιού νερό και λένε «όπως τρέχει το αθάνατο νερό έτσι να τρέχουν και τα καλά και τα πλούτη στο σπίτι».
Επίσης, στη Λέρο το πρωί της Πρωτοχρονιάς έσφαζαν έναν μαύρο πετεινό που τον φύλαγαν όλο το χρόνο για αυτή την ημέρα. Έπρεπε να είναι οπωσδήποτε μαύρος. Γυρίζανε ανατολικά το κεφάλι του, τον έσφαζαν και τον έκαναν σούπα.

«ΑΣΚΕΛΕΤΟΥΡΑ»

 «…Η λαϊκή παράδοση λέει πως τοποθετείται την παραμονή της πρωτοχρονιάς στην εξώπορτα του σπιτιού γιατί θεωρείται σύμβολο αναγέννησης, υγείας και «αλεξιτήριο» ,δηλαδή με αποτρεπτικές ιδιότητες στις  κακόβουλες δυνάμεις, που θα μείνουν έτσι μακριά από το σπίτι…Στο Παράλιο Άστρος της Κυνουρίας, όπως πληροφορούμαστε από την αναφορά στο έθιμό τους, ο νοικοκύρης χτυπάει την κρεμμύδα (μποτσίκι) στο κεφάλι των παιδιών για να πάρει φως και γνώσεις το μυαλό τους.
Οι ομοιότητες των εθίμων αυτών, σε πολλά μέρη της Ελλάδας και για πολλούς αιώνες, δείχνουν την ανάγκη των ανθρώπων να καλοπιάσουν τον καινούργιο χρόνο που στη φαντασία τους ήταν ανίκητος και η ανθρώπινη μοίρα που τον συνοδεύει αβέβαιη.
Τα πρωτοχρονιάτικα έθιμα τηρούνται χωρίς διακοπή από τους παλιούς και με αρκετή επιφύλαξη από τους νέους. Η εγκατάσταση στα αστικά κέντρα παρ’ όλα αυτά δεν απομάκρυνε, όσο νομίζουμε, τους ανθρώπους από κάποια έθιμα της πατρίδας τους. Σήμερα στις λαϊκές αγορές και στα ανθοπωλεία πουλιούνται άφθονες κρεμμύδες για γούρι. Στα καταστήματα βρίσκουμε, αυτές τις ημέρες, τα γούρια με κρεμασμένο ένα ρόδι, ένα πέταλο, ένα κλειδί ή ένα μικρό σπίτι. Κι εμείς σπεύδουμε να τα αγοράσουμε για τα σπίτια μας και για τους φίλους μας, γιατί μια κρυφή ελπίδα μάς σπρώχνει να εξευμενίσουμε τη θεά Τύχη. Λέγεται πως και ο Πυθαγόρας, ο αρχαίος φιλόσοφος από τη Σάμο, κρεμούσε έξω από την πόρτα του σπιτιού του μία αγριοκρεμμύδα για να διώχνει το κακό μακριά…»

(«Εθίμων Διαδρομές»- Μυρσίνη Σαμαρά,Φιλόλογος)

Το μποτσίκι ή κρεμμύδα (Scilla maritima) ή σκυλοκρέμμυδο ή ασκελετούρα ή αγιοβασιλίτσα ή αγριοκρεμμύδα είναι συνηθισμένο φυτό στο Νησί, του Παραλίου Άστρους.

Έχει  πελώριο βολβό του και μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι., επειδή δε, φυτρώνει σε παραθαλάσσια μέρη λέγεται maritima — θαλασσινό — χρησιμοποιείται σαν φάρμακο από τη λαϊκή θεραπευτική άλλα και σαν φυτό πού φέρνει… «γούρι»!

Τα ζώα δεν το τρώνε γιατί έχει δηλητήριο, που μπορεί να προκαλέσει δερματικό ερεθισμό από επαφή. Ακόμα και να το βγάλεις απ’ τη γη και να το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη. Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι’ αυτό την πρωτοχρονιά κρεμούν το μποτσίκι (κρεμμύδα)  στα σπίτια τους. Πρόκειται για αρχαίο έθιμο καλοτυχίας που αναφέρεται ήδη από τον 6 ο αιώνα π.Χ. λέγεται ότι και ο ίδιος ο Πυθαγόρας  κρεμούσε, την κρεμμύδα, μπροστά από τη πόρτα του σαν αλεξιφάρμακο, σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί.

To φυτό, πού σαν πάρει όλη του την ανάπτυξη έχει βολβό πού φτάνει στο μέγεθος μικρής κεφαλής παρουσιάζει μακρύ στέλεχος ως ένα μέτρο, με πολλά άνθη, σε μεγάλο τσαμπί (άφθονα μικρά κρινάκια). Τα άνθη του είναι λευκά με κοκκινωπές γραμμές. Τα φύλλα του είναι μακριά, πλατειά και λεία. Αυτά βγαίνουν αφού παρουσιασθούν τα άνθη. Ανθίζει από το τέλος του καλοκαιριού μέχρι τις αρχές του χειμώνα.

Αυτό το περίεργο σκυλοκρέμμυδο έχει ιδιότητες παραπλήσιες με τη Ντιτζιτάλις όχι τόσο έντονες, αλλά δεν «αθροίζεται» στον οργανισμό. Σε μεγάλες δόσεις δρα σαν δηλητήριο. Είναι κυρίως διουρητικό και τονωτικό της καρδιάς, στις περιπτώσεις υδρωπικίας, πού οφείλεται στην καρδιά. Είναι ακόμη αποχρεμπτικό στις περιπτώσεις με βρογχικά και κοκίτη, και ευεργετικό στη σπλήνα και στην πνευμονία. Δεν ενδείκνυται ή χρήση του στις περιπτώσεις νευρικών παθήσεων και παθήσεων της κοιλίας. Χρησιμοποιείται ως βάμμα 1)5 – 0,5 – 4 γρ. με ποτό, ως κρασί, σε πολύ μικρές δόσεις, ως σκόνη (0,1 – 0,5 γρ.).

Εξωτερικώς γίνεται πάστα για καταπλάσματα και βάμμα για εντριβές.

Φαρμακευτικά ό βολβός χρησιμοποιείται με πολλά άλλα παρασκευάσματα (σύνθετο κρασί, οξύμελι  κρασί Τρουσσώ κλπ.).

Συστατικά δραστικά του φυτού είναι η «Σκιλλαρίνη» ή «Σκιλλιπικρίνη» και μια Σαπωνίνη, ή «Σαπωσκιλλίνη».

Οι κολόνιες, έθιμο της Κεφαλλονιάς

 Παραμονή της πρωτοχρονιάς οι Κεφαλλονίτες έψαχναν στους αγρούς για τις αγιοβασιλίτσες ή ασκυνοκάρες -όπως λένε τον περίεργο αυτό βολβό τον γνωστό ως σκυλοκρέμμυδο ή απλώς κρεμμύδα ,urginea maritima -τον οποίο…

κρεμούσαν στα σπίτια τους…

το βράδυ της παραμονής της πρωτοχρονιάς οι κάτοικοι με γέλια και  χαρά για τον ερχομό του νέου χρόνο κατέβαιναν στους δρόμους κρατώντας μπουκάλια με κολόνιες και….

ραίνοντας ο ένας τον άλλον για να τους βρει ο νέος χρόνος χαρούμενους και γεμάτους αρώματα ενώ…

εύχονταν  ό ένας στον άλλο «καλή αποκοπή»τραγουδώντας:

«Ήρθαμε με ρόδα και με ανθούς να σας ειπούμε χρόνους πολλούς».

η τελευταία ευχή του χρόνου που αντάλλασσαν ήταν:

«Καλή Αποκοπή»

δηλαδή με το καλό να αποχωριστούμε τον παλιό τον χρόνο….

«Πάλιν ακούσατε άρχοντες πάλι να σας ειπούμε,

ότι και αύριον εστί ανάγκη να χαρούμε

και να πανηγυρίζουμε Περιτομήν Κυρίου,

την εορτή του Μάκαρος Μεγάλου Βασιλείου».

ΚΡΗΤΗ: ΚΑΛΗ ΧΕΡΑ, ΑΣΚΕΛΕΤΟΥΡΑ

Η καλή χέρα, το σπάσιμο ενός καρπού από ρόδι, η ασκελετούρα και η πέτρα στην είσοδο κάθε νοικοκυριού είναι μερικά από τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς σε πολλές περιοχές της Κρήτης. Το χτύπημα της καμπάνας το πρωί της Πρωτοχρονιάς, κυρίως στην ύπαιθρο, «φέρνει» μικρούς και μεγάλους μετά την εκκλησία να παίρνουν ο κάθε ένας από μια πέτρα, να κάνουν το σταυρό τους και να την πηγαίνουν μέχρι το σπίτι.

Όπως λέει η παράδοση, όσο μεγαλύτερη είναι η πέτρα τόσο περισσότερη ευτυχία γαλήνη και χαρά φέρνει στο σπιτικό.

Η ασκελετούρα γνωστή και ως μεγαλοκρέμυδο είναι ένα άγριο φυτό της Κρήτης. Ακόμα και να το βγάλεις από τη γη και το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη. Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι' αυτό την πρωτοχρονιά κρεμούν την ασκελετούρα στα σπίτια τους. Πρόκειται για αρχαίο έθιμο καλοτυχίας που αναφέρεται ήδη από τον 6ο αιώνα αλλά σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί παρά το γεγονός ότι διατηρείται σε πολλές περιοχές.

Η καλή χέρα είναι ένα ακόμα παραδοσιακό έθιμο της δυτικής Κρήτης.

Σήμερα όπως και σε άλλες περιοχές της χώρας συνοδεύεται από χρηματικό ποσό που δίνει συνήθως ο παππούς, η γιαγιά, ο νονός στο παιδί. Ωστόσο παλαιότερα, η καλή χέρα ήταν ένα σπιτικό γλύκισμα που το έφτιαχναν οι νοικοκυρές.

ΤΟ ΡΟΔΙ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΛΑΩΝ 

Madonna and Child with Pomegranate, Leonardo Da Vinci

Παραδόσεις που σχετίζονται με το ρόδι και την ροδιά, βρίσκουμε σε σχεδόν όλους τους αρχαίους πολιτισμούς του κόσμου. Είναι μάλιστα εντυπωσιακό το ότι συναντάται παντού και πάντα με τις ίδιες έννοιες. Αυτή η συμφωνία στις συμβολικές έννοιες, μπορεί ίσως να κατατάξει το ρόδι στα λεγόμενα «αρχέτυπα σύμβολα».

~ Στην αρχαία Ελλάδα, κατά την διάρκεια θρησκευτικών εορτών που σχετίζονταν με την γονιμότητα, μαγείρευαν τα «πολυσπόρια». Σήμερα, είναι γνωστά ως «σπερνά» (βρασμένο στάρι με ξηρούς καρπούς, ζάχαρη και ρόδι). Τα «σπερνά» προετοιμάζονται από τις νοικοκυρές και προσφέρονται σε συγγενείς και φίλους, όταν η οικογένεια έχει χαρές (γάμους, βαφτίσια, ονομαστικές εορτές, κλπ). Στην αρχαία Αθήνα, κατά τα «Θεσμοφόρια», οι γυναίκες έτρωγαν ρόδια για να είναι γόνιμες. Τέλος, συνηθίζονταν να κρεμούν ένα ρόδι στις πόρτες των σπιτιών, για να φέρει ευημερία. Η συνήθεια αυτή επιβιώνει μέχρι σήμερα, σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας.

~ Στην αρχαία Αίγυπτο, τοποθετούσαν ρόδια μέσα στις σαρκοφάγους μαζί με τους νεκρούς. Έχουν βρεθεί ρόδια μέσα σε σαρκοφάγους Φαραώ, πράγμα που ξεκάθαρα υποδεικνύει το πόσο σπουδαίο καρπό θεωρούσαν το ρόδι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι. Απεικονίσεις ροδιών βρίσκουμε σε αιγυπτιακούς τάφους που χρονολογούνται από το 2500 π.Χ.

~ Στην αρχαία Ρώμη στόλιζαν τα μαλλιά της νύφης με κλαδιά ροδιάς, για να εξασφαλίσουν έναν ευτυχισμένο και γόνιμο γάμο.

~ Οι αρχαίοι Φοίνικες προσέφεραν ρόδια κατά την διάρκεια των μεγάλων θρησκευτικών εορτών, ως σύμβολα ζωής.

~ Στην Κίνα, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, συνηθίζεται να δίνουν ως γαμήλιο δώρο ένα κεραμικό ρόδι ή μια εικόνα σπασμένου ροδιού, για να φέρει στους νεόνυμφους ευημερία και γονιμότητα.

~ Στην αρχαία Περσία, όπως μας πληροφορεί ο Ηρόδοτος, οι πολεμιστές κρατούσαν δόρατα που ήταν διακοσμημένα με εγχάρακτες χρυσές ροδιές. Πίστευαν πως έτσι εξασφάλιζαν την ασφαλή επιστροφή τους. Στο σημερινό Ιράν εξακολουθείται να πιστεύεται ότι το ρόδι μπορεί να φέρει υγεία και μακροζωία.

~ Οι Βεδουίνοι της Μέσης Ανατολής, μέχρι και σήμερα συνηθίζουν να σπάνε ρόδια στους γάμους και να τα ρίχνουν μέσα στην σκηνή των νεόνυμφων, για να είναι το ζευγάρι γόνιμο.

ΤΟ ΡΟΔΙ ΣΤΙΣ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ

Είναι καρπός ιερός και αναφέρεται σε όλες τις κυρίαρχες θρησκείες. Tο ρόδι συμβολίζει τις ευλογίες του Θεού και την ανάσταση για τους ορθόδοξους χριστιανούς, είναι ένα από τα τρία ευλογημένα φρούτα (μαζί το ροδάκινο και το κεδρόμηλο) του Βουδισμού ενώ ο Μωάμεθ σε ένα απόσπασμα από το Κοράνι προτρέπει τους πιστούς του λέγοντας «Φάτε ρόδια γιατί καθαρίζουν τον οργανισμό και την ψυχή από τη ζήλεια και το μίσος».

Το«μήλο της Καρχηδόνας» κατά τους Ρωμαίους ή Punica Granatum όπως είναι η βοτανική ονομασία του ροδιού είναι μάλιστα ένα από τα πρώτα φρούτα που καλλιεργήθηκαν συστηματικά στον κόσμο.

Το ρόδι κάνει την εμφάνισή του σε κάθε αρχαία θρησκεία ανά την υφήλιο. Αυτό το ιδιαίτερο φρούτο με το λαμπερό χρώμα και την γλυκόστυφη γεύση, φαίνεται να έχει περάσει από τα χέρια κάθε θεότητας και να έχει διακοσμήσει κάθε ναό και ιερατικό ένδυμα.

Στον Ινδουισμό

Σύμβολο ευημερίας και γονιμότητας είναι το ρόδι και για τον Ινδουισμό. Όντας όμως ταυτόχρονα σύμβολο θείας εύνοιας (όπως και για τον Βουδισμό), το ρόδι εμφανίζεται στα χέρια πολλών Ινδουιστικών Θεών. 

 Στον Εβραϊσμό

«Και έκανε τους στύλους, και δύο σειρές από ρόδια ολόγυρα επάνω στο ένα δίχτυ, για να σκεπάσει με ρόδια τα επιθέματα που ήσαν επάνω στις κορυφές των στύλων· και έκανε το ίδιο και στο άλλο επίθεμα. Και τα επιθέματα, που ήσαν επάνω στην κορυφή των στύλων στη στοά, ήσαν εργασίας από κρίνους τεσσάρων πηχών. Και τα επιθέματα που ήσαν επάνω σε δύο στύλους είχαν ρόδια και από πάνω, κοντά στην κοιλιά, που ήταν κοντά στο διχτυωτό· και τα ρόδια ήσαν 200 κατά σειρά, ολόγυρα, επάνω σε κάθε επίθεμα» (Α’ Βασ. 7:18-20)

Αυτά αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη, περιγράφοντας τον φημισμένο Ναό του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ. Την παρουσία τους όμως κάνουν τα ρόδια και στα ιερατικά ενδύματα των Εβραίων, καθώς σαφώς δίνονται οδηγίες για το πώς θα στολιστούν, στο βιβλίο της Εξόδου:

«Και θα κάνεις επάνω στα κράσπεδά του ρόδια από βαθυγάλαζο ύφασμα, και πορφυρούν, και κόκκινο, επάνω στα κράσπεδά του, ολόγυρα· και χρυσά κουδούνια ανάμεσά τους, ολόγυρα· ένα χρυσό κουδούνι και ένα ρόδι, ένα χρυσό κουδούνι και ένα ρόδι, επάνω στα κράσπεδα του ποδήρη, ολόγυρα.» (Έξ. 28:33-34)

«Και έκαναν επάνω στα κράσπεδα του ποδήρη ρόδια, από βαθυγάλαζο ύφασμα, και πορφυρούν, και κόκκινο, και κλωσμένη βύσσο. Και έκαναν κουδούνια από καθαρό χρυσάφι, και έβαλαν τα κουδούνια ανάμεσα στα ρόδια επάνω στο κράσπεδο του ποδήρη, ολόγυρα, ανάμεσα στα ρόδια· κουδούνι και ρόδι, κουδούνι και ρόδι, επάνω στα κράσπεδα του ποδήρη, του υπηρετικού, ολόγυρα· καθώς ο Κύριος πρόσταξε στον Μωυσή» (Εξ. 39:24-26) Αυτές οι απεικονίσεις των ροδιών μαζί με τα κουδουνάκια, συμβολίζουν τον κεραυνό και την αστραπή. Συμβολισμοί που ολοφάνερα είναι επηρεασμένοι από τις αρχαιότερες θρησκείες. Επιπλέον, Τα ρόδια, μαζί με τα σύκα και τα σταφύλια, όπου μπορούσαν να καλλιεργηθούν συμβόλιζαν την εύφορη γη, όπως σαφώς συμπεραίνεται από εδάφια της Παλαιάς Διαθήκης στα βιβλία των Αριθμών, Ιωήλ, Αγγαίου και Δευτερονόμιου. Αναφορές στο ρόδι και την ροδιά γίνεται επίσης στο Α’ Σαμουήλ, στο Β’ Χρονικών, στον Ιερεμία, και επανειλημμένα στο Άσμα Ασμάτων. Όσο για το δέντρο ροδιά υπήρξε (και εξακολουθεί μέχρι σήμερα) να είναι σύμβολο δικαιοσύνης και ηθικής. Ο καρπός της, το ρόδι, λέγεται ότι έχει τόσα σπόρια όσα και οι εντολές της Τορά (613).

Μπαίνοντας στον εβραϊκό μυστικισμό, την Καμπάλα, η ροδιά συμβολίζει το Δέντρο της Ζωής και, σύμφωνα με τις πεποιθήσεις αρκετών, το ρόδι είναι «ο απαγορευμένος καρπός της γνώσης του καλού και του κακού», από τον οποίο έφαγαν οι πρωτόπλαστοι. 

Στον Βουδισμό

Η ουσία της θεϊκής επιρροής, συμβολίζεται με ένα ρόδι κι έτσι το ρόδι είναι ένα από τα τρία πλέον ευλογημένα φρούτα, σύμφωνα με τον Βουδισμό.Λέγεται επίσης ότι, μεταξύ όλων των πολύτιμων και σπουδαίων δώρων που έλαβε ο Βούδας εν όσω ήταν στην γη, αυτό που τον έκανε πιο ευτυχισμένο απ’ όλα ήταν ένα μικρό ρόδι που του προσέφερε μια φτωχή γριούλα.

Στον Χριστιανισμό

Σύμβολο αιώνιας ζωής και ανάστασης, το ρόδι κατέχει μια από τις σπουδαιότερες θέσεις στα σύμβολα του Χριστιανισμού. Πέραν όμως αυτού, το ρόδι είναι και σύμβολο φιλανθρωπίας και σύμβολο αλτρουισμού. Συνήθως, για να συμβολίσει ακριβώς αυτό, απεικονίζεται έχοντας έναν σταυρό να βγαίνει από μέσα του. Επίσης, εμφανίζεται μερικές φορές στα χέρια της Παρθένου, σε κάποια πολύ όμορφα (και διάσημα) έργα τέχνης, του Λεονάρντο Ντα Βίντσι και του Μποτιτσέλι.  

Madonna and Child with Pomegranate, Leonardo Da Vinci

Στον Μωαμεθανισμό

Σύμφωνα με μωαμεθανικό μύθο, κάθε ρόδι εμπεριέχει έναν σπόρο που έχει προέλθει κατευθείαν από τον Παράδεισο και, όπως αναφέρεται στο Κοράνι, ο Μωάμεθ παροτρύνει τους πιστούς να τρώνε ρόδια, μιας και αυτό μπορεί να «εξαγνίζει από τον φθόνο και το μίσος». 

Ενα άλλο έθιμο -που σήμερα έχει εκλείψει- ήταν η μεταφορά νερού από την βρύση του χωριού στο σπίτι…

η μεταφορά γινόταν από τον νοικοκύρη του σπιτιού ενώ ταυτόχρονο έκανε την ευχή:

«Όπως τρέχει τούτο το νερό έτσι να τρέχουν και τα καλά στο σπίτι μου»….

αν τώρα ανήμερα της Πρωτοχρονιάς είχε λιακάδα πίστευαν πως ο καιρός θα είναι ο ίδιος για τις επόμενες σαράντα μέρες…..

«Τ’ άλιασε η αρκούδα τα αρκουδάκια της, δε θα ‘χουμε χειμώνα βαρύ»συνήθιζαν να λένε….

αντίθετα αν  ο καιρός ήταν άσχημος την Πρωτοχρονιά τις επόμενες σαράντα μέρες θα κάνει βαρυχειμωνιά…..

ένα ακόμα έθιμο που είναι αρκετά γνωστό, αφορά την πέτρα της Πρωτοχρονιάς….

όταν αλλάζει ο χρόνος  ο αρχηγός  του σπιτιού φέρνει μια καλοσχηματισμένη πέτρα μέσα στο σπίτι

λέγοντας:

«Όπως είναι γερή τούτη η πέτρα έτσι να είναι γερό και το σπίτι μου»…..

το έθιμο αυτό θέλει το σπιτικό γερό και στεριωμένο σαν την πέτρα για όλη την επόμενη χρονιά.

«τα κλωνάρια στο τζάκι» της Θεσσαλίας

στη Θεσσαλία συναντούσαμε ένα πολύ όμορφο έθιμο….

επιστρέφοντας από την εκκλησία στο σπίτι τα κορίτσια έβαζαν δίπλα στο αναμμένο τζάκι λυγερά κλωνάρια κέδρου που είχαν διαλέξει με μεγάλη προσοχή ενώ….

τα αγόρια τοποθετούσαν κλαδιά από αγριοκερασιά….

τα κλωνάρια αυτά αντιπροσώπευαν τις κρυφές προσωπικές τους επιθυμίες…

παρακολουθούσαν  ποιο κλωνάρι θα καιγόταν πρώτο και με τον τρόπο αυτό γνώριζαν πια επιθυμία τους θα πραγματοποιηθεί πρώτη και ποιος από όλους θα παντρευόταν πρώτος…

Στις Κυκλάδες θεωρούσαν καλό οιωνό να φυσάει βοριάς την πρωτοχρονιά……

αν δε τύχαινε  και ‘ρθόταν περιστέρι στην αυλή τους την μέρα αυτή το θεωρούσαν πολύ ευνοϊκό  σημάδι της τύχης…

αν όμως πετούσε πάνω από το σπιτικό τους κοράκι τότε…

αυτό ήταν κακός οιωνός και μη εύνοια της τύχης….

για να είναι όλον τον χρόνο «σιδερένιοι»σε μερικά χωριά όταν πλένονταν το πρωί της Πρωτοχρονιάς άγγιζαν το πρόσωπό τους μ’ ένα κομμάτι σίδερο…..

και δεν σταματούν εδώ οι προλήψεις που είναι συνδεδεμένες με την Πρωτοχρονιά…

πολλά άτομα τη μέρα αυτή αποφεύγουν να πληρώνουν χρέος…

να δανείσουν λεφτά…

να δουλέψουν ή…

να δώσουν φωτιά….και…

όλα αυτά γιατί πιστεύουν ότι ….

ό,τι κάνει και πάθει κανείς αυτή τη μέρα θα εξακολουθεί να συμβαίνει όλο το χρόνο

Ο Παυσανίας στα «Κορινθιακά», περιγράφοντας το άγαλμα της Ήρας, αναφέρει ότι: «η Θεά καθόταν σε θρόνο από ελεφαντόδοντο και χρυσό. Στο διάδημά της ήταν χαραγμένες οι Χάριτες και οι Ώρες, στο ένα της χέρι κρατάει το σκήπτρο και στο άλλο ένα ρόδι».

Από το έθιμο του σπασίματος του ροδιού πηγάζει η λαϊκή έκφραση: «Έσπασε το ρόδι» που σημαίνει ότι έκανε καλό ξεκίνημα. Στον αντίποδα αυτής της έκφρασης βρίσκεται η «Θα σε φωνάξω να μου σπάσεις το ρόδι την Πρωτοχρονιά» την οποία λέμε κοροϊδευτικά σε κάποιον που θεωρούμε καντέμη!

Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες, τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.
Καλή χρονιά. Με ρόδι ή χωρίς, σας ευχόμαστε πρώτα η καρδιά και μετά το πορτοφόλι σας να είναι πάντοτε γεμάτο ώστε να μπορέσετε απλόχερα να χαρίζεται αγάπη και πλούτο στους γύρω σας.


ΠΗΓΕΣ

helppost.gr
sitisikallonis.gr
lifo.gr
astrosparalio.gr
artofwise
8apeiro.blogspot.com
botanologia.blogspot.com
Google search
ΑΠΕ

KΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟ TO 2019!

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΤΥΧΙΑ

ΤΟ 2019

ΝΑ ΣΑΣ ΔΙΝΕΙ ΑΓΑΠΗ ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΑΦΘΟΝΙΑ

ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Συνήθως υποστηρίζεται πως τα Κάλαντα ανάγονται στην εποχή του Βυζαντίου. Υπάρχουν όμως και λαογράφοι που ανάγουν την απώτατη καταγωγή τους στην αρχαία Αθήνα, όπου επικρατούσε μια όμοια συνήθεια. Στις γιορτές των Πυανεψίων και των Θαργηλίων, κατά τις οποίες προσφέρονταν θυσίες προς τον Ήλιο, ήταν καθιερωμένο να γυρνούν τα παιδιά στους αθηναϊκούς δρόμους. Απαραίτητη προϋπόθεση για να συμμετάσχουν σ’ αυτή τη γιορτή ήταν να ζουν και οι δύο γονείς τους. Έξω από κάθε σπίτι τα παιδιά έλεγαν διάφορα άσματα τα οποία είχαν συντεθεί για την περίσταση και συγχρόνως κρεμούσαν στην πόρτα του σπιτιού και ένα κλαδί ελιάς με μερικούς άγουρους καρπούς. Τα παιδιά, όπως συμβαίνει και στα σύγχρονα Κάλαντα, αμείβονταν από τον νοικοκύρη του σπιτιού. Το έθιμο αυτό, όπως και το τραγούδι, ονομαζόταν από τους Αθηναίους Ειρεσιώνη.
Από την αθηναϊκή αυτή εορταστική εκδήλωση πιστεύουν αρκετοί πως προήλθε παρόμοια συνήθεια των Ρωμαίων (calendae) και μεταβιβάστηκε, διατηρώντας το όνομά της, στο Βυζάντιο. Εξάλλου, σε πολλές ελληνικές περιφέρειες ο μήνας Ιανουάριος λεγόταν και Καλαντάρης, εξαιτίας των βυζαντινών Καλενδών που ψάλλονταν την παραμονή του Αγίου Βασιλείου.
Ωστόσο, τα Κάλαντα ή Κάλενδοι όπως ονομάζονταν στο Βυζάντιο, δηλαδή στην Κωνσταντινούπολη, δεν ήταν απλά τραγούδια. Ήταν λαμπρή γιορτή. Μικροί και μεγάλοι, χωρισμένοι σε ομάδες, γυρνούσαν στα σπίτια και τραγουδούσαν διάφορα εγκωμιαστικά ή και σατιρικά για τον νοικοκύρη τραγούδια, παίρνοντας το ανάλογο φιλοδώρημα. Φαίνεται μάλιστα ότι το έθιμο δεν τύγχανε της εγκρίσεως της επίσημης Εκκλησίας και πολλοί Πατριάρχες το απαγόρευαν στους πιστούς. Ο βυζαντινός χρονικογράφος Ιωάννης Τζέτζης που έζησε τον 12ο αιώνα αποκαλούσε όσους έλεγαν τα κάλαντα αγύρτες! Από την Κωνσταντινούπολη λοιπόν πέρασαν στην υπόλοιπη Ελλάδα, όπου απλώθηκαν και απέκτησαν τις διάφορες τοπικές παραλλαγές. Η γλωσσική τους έκφραση ακολούθησε την εξέλιξη της Ελληνικής γλώσσας.

Πρώτο σημείο επαφής των Κάλανδων λοιπόν η ανατολική θράκη. Τα Κάλαντα Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς της Θράκης, έχουν ρίζες που χάνονται βαθειά μεσα στην ιστορία και παρουσιάζουν μια πραγματικά εξαιρετική ποικιλία. Ειδικότερα η Ανατολική Θράκη ως περιοχή είναι ιδιαίτερα γνωστή για την πλούσια λαογραφική και δημοτική της παράδοση. Μόνο η Μάνη, χωριό που ανήκει στην επαρχία Διδυμοτείχου έχει να επιδείξει 47 χριστουγεννιάτικα τραγούδια! Στον Έβρο κάποτε, το πρωί της παραμονής των Χριστουγέννων, ομάδες παιδιών ξεχύνονταν στα σκοτεινά σοκάκια των χωριών, κρατώντας στα χέρια τους χοντρά και μακρυά ξύλα, τις λεγόμενες “τσουμάκες”.

Τα ξύλα αυτά αφενός συμβόλιζαν τα ραβδιά των ποιμένων της Βίβλου αφετέρου δε λειτουργούσαν και ως προστασία ενάντια στις επιθέσεις των σκυλιών. Με τις τσουμάκες επίσης θα χτυπούσαν τις πόρτες των σπιτιών για να τους ανοίξουν και να τραγουδήσουν τα κάλαντα.

Στη Κομοτηνή τα Χριστούγεννα δεν έλεγαν κάλαντα, αλλά την Πρωτοχρονιά από το βράδυ γυρνούσαν με αναμμένα φανάρια τα οποία είναι στολισμένα με κορδέλες και με βαπόρια και τραγουδούσαν τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα από ένα τυπωμένο βιβλίο.Τα παιδιά κρατούσαν σφυριά ξύλινα, βαμμένα με πολλά χρώματα και με αυτά χτυπούσαν τις πόρτες και μαζεύουν στραγάλια, σύκα, ξυλοκέρατα, πορτοκάλια, καρύδια. Όχι όμως και χρήματα.

Σε πολλά χωριά της Θράκης, τα κάλαντα των Χριστουγέννων τα έλεγαν μεταμφιεσμένοι “για να πάει καλά η χρονιά”, όπως έλεγαν. Με τη συνοδεία γκάιντας, έψαλλαν σε κάθε σπίτι ειδικά κάλαντα, ανάλογα με τα πρόσωπα της οικογένειας και τα επαγγέλματά τους. Τα κάλαντα τα έλεγαν είτε στην είσοδο του σπιτιού , είτε μέσα στο σπίτι , ενώ σ’αυτά περιέχονταν παινέματα αλλά και πειράγματα για τον κάθε νοικοκύρη και τα μέλη της οικογένειάς του.

Πολλές φορές οι νοικοκυρές δεν έδιναν το φιλοδώρημα στα χέρια των παιδιών αλλά το πετούσαν στις αυλές όπου και τα παιδιά έτρεχαν να το μαζέψουν, ενώ μια συνήθεια των γυναικών ήταν να μετράν πόσα αγόρια και πόσα κορίτσια πήγαν για τα κάλαντα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, για να δουν πόσα κοκόρια και κότες θα έχουν το επόμενο έτος.

Κάλαντα Χριστουγέννων Θράκης

Χριστός γεννιέται, χαρά στον κόσμο,

χαρά στον κόσμο, στα παλληκάρια.

Σαράντα μέρες, σαράντα νύχτες,

η Παναγιά μας κοιλοπονούσε.

Κοιλοπονούσε, παρακαλούσε,

τους αρχαγγέλους , τους ιεράρχες.

-Σεις αρχαγγέλοι και ιεράρχες,

στη Σμύρνη πηγαίν΄τε , μαμμές να φέρ΄τε.

Άγια Μαρίνα, άγια Κατερίνα,

στη Σμύρνη πάνε , μαμμές να φέρουν.

Όσο να πάνε κι όσο να έρθουν,

η Παναγιά μας ηληυτηρώθη.

Στην κούνια τό ΄βαλαν και το κουνούσαν,

και το κουνούσαν , το τραγουδούσαν.

Σαν ήλιος λάμπει ,σα νιο φεγγάρι,

σα νιο φεγγάρι, το παλληκάρι.

Φέγγει σε τούτον το νοικοκύρη,

με τα καλά του, με τα παιδιά του,

με την καλή τη νοικοκυρά του…

Κάλαντα Χριστουγέννων Δυτικής Θράκης

Σαράντα μέρες, σαράντα νύχτες

κι’ η Παναγιά μας δοξολογούσε.

Δοξολογούσε, παρακαλούσε

τους Αποστόλους τους Ιεράρχες.

Σεις Απόστολοι και Ιεράρχες

να πα να φέρτι μύρο και μόσχο.

Κι οι Αποστόλοι για μύρο πάνε

και οι Ιεράρχες για μόσχο τρέχουν.

Κι ώσπου να πάνε κι ώσπου να έρθουν

η Παναγιά μας ξιλίφθιρώθ’ κι.

Χριστός γιννιέτι χαρά στουν κόσμου,

χαρά στουν κόσμου στα παλληκάργια!

Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Θράκης

Άγιου Βασίλης έρχιτι από την Καισαρεία, βαστάει εικόνα κι χαρτί, χαρτί και καλαμάρι

του καλαμάρι έγραφι κι του χαρτί μιλούσι, Βασίλη μ’ πόθιν έρχισι κι πόθιν κατηβαίνεις

Από τη μάνα μ’ έρχομι κι στο σχολειό πηγαίνω, κάτσε να φάς κάτσε να πιείς, κάτσε να τραγουδήσεις

Ιγώ γράμματα μάθηνα τραγούδια δεν ηξέρω, και σαν ηξέρεις γράμματα πες μας την αλφαβήτα

Κι στο ραβδί τ’ ακούμπησε να πει την αλφαβήτα, κι το ραβδί τ’ ήταν ξηρό κι βλάστησε κλωνάρια

Και πανω στα κλωνάρια του πέρδικες κελαηδούσαν, δεν ήταν μόνο πέρδικες ήταν κι περιστέρες

Κατέβ’καν πέρδικες να πιουν κι να γεμίσουν, να βρέξουν τον αφέντη μας τον πολυχρονεμένο

Αν έχεις γρόσια δώσι τα, φλουριά μην τα λυπάσαι, κι αν έχεις μισοδέκατο δώστο στον Άη Βασίλη

Σ’αυτό το σπίτι που ‘ρθαμε πέτρα να μη ραγίσει, κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει

Πηγές:

thrakitoday.com

8dim-xanth.xan.sch.gr

anagnostirio.gr

Έτσι ήταν η Θεσσαλονίκη στην αρχαιότητα - Οι εικόνες που μαγνητίζουν

KANTE KΛΙΚ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΥΝΔΕΣΜΟ ΤΟΥ newsit.gr

Εντυπωσιακό: Τρισδιάστατο ταξίδι στην Αρχαία Κόρινθο (βίντεο)

Το Google Arts & Culture και η μη κερδοσκοπική εταιρεία CyArk συνεργάζονται για να δημιουργήσουν το μεγαλύτερο τρισδιάστατο ψηφιακό αρχείο μνημείων του πλανήτη που διατρέχουν κίνδυνο εξαφάνισης. Είναι μια πρωτοβουλία -με αφορμή και την Παγκόσμια Ημέρα Πολιτιστικής Κληρονομιάς στις 18 Απριλίου- με στόχο τη διατήρηση του παγκόσμιου πολιτισμού, η οποία, όσον αφορά την Ελλάδα, περιλαμβάνει ήδη την ψηφιοποίηση της Αρχαίας Κορίνθου.

Η Google παρέχει σε όλους μέσω του Google Arts & Culture ψηφιακή πρόσβαση στη βάση των δεδομένων που έχει συλλέξει η CyArk ανά τον κόσμο. Έτσι, ο καθένας μπορεί να έρθει σε άμεση επαφή με τα μεγάλα έργα του παγκόσμιου πολιτισμού είτε μέσω της ιστοσελίδας "Open Heritage" του Google Arts & Culture είτε μέσω της σχετικής δωρεάν εφαρμογής για iOS ή Android.

Σε πρώτη φάση, δόθηκε στη δημοσιότητα η τρισδιάστατη απεικόνιση σε υψηλή ανάλυση περισσότερων από 25 μνημείων από διάφορα μέρη της Γης. Η απεικόνιση επιτεύχθηκε με τη χρήση εξελιγμένων τεχνικών ψηφιακής αρχαιολογίας, όπως σαρωτών λέιζερ και drones.

Η όλη ιδέα ξεκίνησε όταν ο Ben Cacyra παρακολούθησε στην τηλεόραση τους Ταλιμπάν να καταστρέφουν βουδιστικά αγάλματα 1.500 ετών στην περιοχή Μπαμιγιάν του Αφγανιστάν το 2001 και ένιωσε την υποχρέωση να κάνει κάτι γι' αυτό. Ο ίδιος είναι ένας από τους δημιουργούς του πρώτου συστήματος τρισδιάστατης σάρωσης στον κόσμο και αντιλήφθηκε ότι η τεχνολογία αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να απαθανατίσει για τις επόμενες γενιές τα μνημεία που κινδυνεύουν με αφανισμό λόγω φυσικών καταστροφών, πολεμικών συρράξεων, τουριστικής και οικιστικής ανάπτυξης κλπ.

Έτσι, ίδρυσε τη CyArk για να δημιουργήσει το πληρέστερο τρισδιάστατο ψηφιακό αρχείο μνημείων του πλανήτη. Στη συνέχεια, το Google Arts & Culture συνέπραξε με τη CyArk δίνοντας σε όλους ψηφιακή πρόσβαση στα μνημεία.

Με τη βοήθεια των σύγχρονων τεχνολογιών, τα μνημεία που ψηφιοποιούνται, απεικονίζονται με τη μεγαλύτερη ακρίβεια και λεπτομέρεια μέχρι σήμερα. Αυτές οι αναλυτικές απεικονίσεις μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό περιοχών που έχουν υποστεί ζημιές, καθώς και για την υποστήριξη των προσπαθειών αποκατάστασής τους.

Οι χρήστες «έξυπνων» κινητών τηλεφώνων και υπολογιστών μπορούν πλέον να ξεναγηθούν βιωματικά στα μνημεία. Μέσω της νέας αυτής διαδικτυακής «έκθεσης», ο χρήστης μπορεί να εξερευνήσει 25 και πλέον ιστορικής σημασίας τοποθεσίες σε 18 χώρες του κόσμου, όπως το παλάτι Al Azem στη δοκιμαζόμενη από τον πόλεμο Δαμασκό της Συρίας και την αρχαία μητρόπολη Chichen Itza των Μάγια στο Μεξικό.

Για πολλά από αυτά τα αρχαιολογικά μνημεία, η Google έχει επίσης αναπτύξει πολύπλοκα τρισδιάστατα μοντέλα, που επιτρέπουν στον καθένα να τα θαυμάζει από οποιαδήποτε οπτική γωνία, με τη χρήση του νέου Google Poly 3D viewer στην πλατφόρμα Google Arts & Culture.

Από την Ελλάδα έχει συμπεριληφθεί η πόλη της Αρχαίας Κορίνθου, η οποία καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό από σεισμούς το 365 π.Χ. και το 375 π.Χ., ωστόσο ανοικοδομήθηκε κατόπιν. Στη συνέχεια, ένας ακόμα σεισμός το 856 μ.Χ. σκότωσε χιλιάδες ανθρώπους. Μέχρι τη δεκαετία του 1800 η αρχαία πόλη είχε καλυφθεί από νέες υποδομές, ενώ ο σεισμός του 1858 κατέστρεψε ολόκληρη την πόλη και οδήγησε στην έναρξη των αρχαιολογικών ανασκαφών.

Η ψηφιοποίηση του μνημείου, που θεωρείται ότι βρίσκεται υπό διαρκή απειλή, διαφυλάττει για τις επόμενες γενιές ό,τι έχει απομείνει από την ελληνική και τη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική της περιοχής. Μάλιστα, λόγω της συνεχιζόμενης δραστηριότητας των ανασκαφών, συγκεκριμένες αρχαιολογικές περιοχές δεν είναι ανοικτές στο κοινό αυτή τη στιγμή, επομένως η ψηφιακή απεικόνιση επιτρέπει στους επισκέπτες να ξεναγηθούν στο σημείο, δίνοντας για πρώτη φορά πρόσβαση σε αυτό το αρχαίο αρχιτεκτονικό θαύμα.

Τα τελευταία επτά χρόνια η Google έχει συνεργαστεί με περισσότερα από 1.500 μουσεία σε πάνω από 70 χώρες για να δώσει εύκολη πρόσβαση μέσω Ίντερνετ σε κειμήλια του παγκόσμιου πολιτισμού. Η νέα πρωτοβουλία σηματοδοτεί ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του Google Arts & Culture, καθώς είναι η πρώτη φορά που η πλατφόρμα φιλοξενεί έργα πολιτιστικής κληρονομιάς σε τρισδιάστατη μορφή.

ΠΗΓΗ

ant1news.gr

ΝΙΚΟΣ ΒΟΓΙΑΤΖΑΚΗΣ «Ο ΦΥΛΑΚΑΣ ΤΩΝ ΔΕΛΦΙΝΙΩΝ» ΤΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟΥ

«Όταν ήρθα σε επαφή με τα δελφίνια μου ήρθε στο μυαλό μια φράση: Από τον πολιτισμό των ανθρώπων στον πολιτισμό των δελφινιών. Με τα χρόνια επιβεβαιώθηκα. Κάνοντας για χρόνια συναυλίες έβλεπα το κοινό μέσα στο πέρασμα των χρόνων να αλλάζει. Να αλλοιώνεται η συμπεριφορά του τόσο προς τους καλλιτέχνες όσο και προς τους άλλους ανθρώπους. Τα δελφίνια δεν αλλάζουν. Έχουν την ίδια συμπεριφορά στην καθημερινότητά τους μεταξύ τους και προς τους ανθρώπους. Έβλεπα στα δελφίνια μια υγιή συμπεριφορά» 

Νίκος Βογιατζάκης

Σχεδόν 18 χρόνια ο άνθρωπος αυτός κάνει γνωστό σε όλο τον κόσμο τον «ζωντανό θησαυρό» του κορινθιακού τα δελφίνια του...η τοπική κοινωνία και οι αρμόδιοι φορείς πρέπει επιτέλους κάποια στιγμή να ακούσουν, να αφουγκραστούν όπως λέει και ο ίδιος τα Δελφίνια του Κορινθιακού. Να μοιραστούν ίσως το ίδιο όνειρο μαζί του.

Aφιέρωμα του CNN.GR στον Νίκο Βογιατζάκη τον...«Φύλακα Άγγελο» των Δελφινιών.

Έρχεται μια στιγμή στη ζωή των ανθρώπων, κάπου εκεί στη μέση ηλικία, που γίνεται ένας πρώτος απολογισμός. Στόχοι αναθεωρούνται, προτεραιότητες αλλάζουν και τα πραγματικά «θέλω» των ανθρώπων βγαίνουν στην επιφάνεια. Για πολλούς αυτό σηματοδοτεί και την αλλαγή πορείας στη ζωή.

Ο Νίκος Βογιατζάκης μέχρι πριν δέκα χρόνια περίπου, ήταν ένας επιτυχημένος διοργανωτής συναυλιών και μεγάλων παραστάσεων. Ολυμπιακό Στάδιο, Ηρώδειο, Λυκαβηττός, γήπεδο Τούμπας, πάνω από 1000 συναυλίες για ονόματα όμως Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Θάνος Μικρούτσικος αλλά και ως διευθυντής παραγωγής για τα μεγαλύτερα ονόματα που πέρασαν από την Ελλάδα. Το 2002 και ενώ ήδη αναζητούσε μια νέα πορεία στη ζωή του βρέθηκε με ένα φουσκωτό στον Κορινθιακό.

«Έπεσα πάνω σε 100 δελφίνια. Η στιγμή ήταν μαγική. Είχα μαζί μου μια αναλογική φωτογραφική μηχανή και μερικά καρούλια σλάιντς και τράβηξα τις πρώτες μου φωτογραφίες».

Από τότε ο Νίκος Βογιατζάκης έβγαινε κάθε σαββατοκύριακο στον Κορινθιακό και με τη βοήθεια του αδερφού του ο οποίος έφτιαξε ένα υδρόφωνο, μια συσκευή ηχογράφησης για μέσα στο νερό, σταδιακά συγκέντρωσαν αρκετές ώρες ηχογραφήσεων με τις φωνές των δελφινιών και εκατοντάδες φωτογραφίες.

Το ενδιαφέρον για τα δελφίνια έγινε πάθος και το πάθος τελικά επάγγελμα. Ο Νίκος εγκατάλειψε τις «αγαπημένες του συναυλίες», όπως ό ίδιος λέει και αφοσιώθηκε στα δελφίνια του Κορινθιακού με σκοπό να τα γνωρίσει στο ευρύ κοινό και να γίνει ο Κορινθιακός ένα θαλάσσιο πάρκο όπου θα συνυπάρχουν αρμονικά άνθρωποι και δελφίνια.

«Όταν ήρθα σε επαφή με τα δελφίνια μου ήρθε στο μυαλό μια φράση: Από τον πολιτισμό των ανθρώπων στον πολιτισμό των δελφινιών. Με τα χρόνια επιβεβαιώθηκα. Κάνοντας για χρόνια συναυλίες έβλεπα το κοινό μέσα στο πέρασμα των χρόνων να αλλάζει. Να αλλοιώνεται η συμπεριφορά του τόσο προς τους καλλιτέχνες όσο και προς τους άλλους ανθρώπους. Τα δελφίνια δεν αλλάζουν. Έχουν την ίδια συμπεριφορά στην καθημερινότητά τους μεταξύ τους και προς τους ανθρώπους. Έβλεπα στα δελφίνια μια υγιή συμπεριφορά»

Ένα ακόμη όνειρο του Νίκου είναι να δημιουργηθεί στον Κορινθιακό και συγκεκριμένα στις Αλκυονίδες ένα κέντρο βοήθειας ατόμων με αυτισμό όπου εκεί θα έρχονται σε επαφή με τα δελφίνια. Τέτοια κέντρα υπάρχουν στο εξωτερικό και επίσης στην Τουρκία και είναι αποδεδειγμένο ότι η επαφή με δελφίνια βελτιώνει σημαντικά την κατάσταση των ατόμων με αυτισμό.  

«Οι προσπάθειες έγιναν αλλά κόλλησαν στην γραφειοκρατία. Άδεια για εξέδρα για τουριστικούς σκοπούς μπορείς να πάρεις αλλά για θεραπευτικούς που θέλαμε εμείς τρέχα γύρευε….»

Στην πορεία ο Νίκος έκανε μεγάλες προσπάθειες για να αναδείξει τα δελφίνια του Κορινθιακού όπου παρατηρείται ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Το να ζουν μαζί τέσσερα διαφορετικά είδη δελφινιών. Αρχικά έκανε εκθέσεις φωτογραφίας σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη , Καβάλα κι στη συνέχεια δημιούργησε στην Κόρινθο το σπίτι των δελφινιών μια προσπάθεια που είχε άδοξο τέλος.  

Σήμερα ο Νίκος κάνει εξορμήσεις με το σκάφος του τον «Άγγελο των Θαλασσών» για παρατήρηση δελφινιών και πολύς κόσμος γνωρίζει από κοντά τα δελφίνια στο φυσικό τους περιβάλλον.  

Ο άνθρωπος επιζητά την επαφή με τα δελφίνια αλλά και τα δελφίνια το ίδιο. Οι άνθρωποι που έρχονται στο σκάφος για να βγούμε να τα δούμε, όταν τα συναντάμε έχουν ποικίλες αντιδράσεις. Όλοι χαίρονται πάρα πολύ, κάποιοι γελάνε, κάποιοι κλαίνε και όλοι τους μετά από μία συνάντηση με δελφίνια είναι άλλοι άνθρωποι. Πιο χαρούμενοι, πιο ήρεμοι»

Όπως λέει, «τα δελφίνια πλέον έχουν μάθει τον ήχο της μηχανής και αν είναι σε μια απόσταση 7, 8 μίλια έρχονται μόνα τους. Τα ελεύθερα δελφίνια πάνε εκεί που έχει τροφή. Δεν υπάρχει κάποιος τεχνητός τρόπος να τα καλέσεις. Επειδή όμως αυτά τα πλάσματα ζουν στον κόσμο των συχνοτήτων και αντιλαμβάνονται συχνότητες μέχρι  250.000 Hz - ενώ ο άνθρωπος μόλις μέχρι 20.000 Hz - με τα χρόνια και την εμπειρία μου έχω καταλάβει πως η επιθυμία και μόνο να τα δεις μπορεί να τα φέρει κοντά σου.

Ο Νίκος Βογιατζάκης έχει αναπτύξει μια ιδιαίτερη σχέση με τα δελφίνια του Κορινθιακού. Όπως λέει «το δελφίνι έχει την πιο δυνατή μνήμη από όλα τα ζώα. Αν σε δει μια φορά δεν σε ξεχνά. Αλλά και εγώ πλέον αναγνωρίζω κάποια δελφίνια και μάλιστα τους έχουμε βγάλει και ονόματα.» 

Στον Κορινθιακό σήμερα υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 400 δελφίνια τεσσάρων ειδών σε μικτά κοπάδια. Εδώ και τέσσερα χρόνια όπως λέει ο Νίκος, «έχουμε μια νέα εξέλιξη καθώς το κοινό δελφίνι ζευγάρωσε με το ζωνοδέλφινο και έχουμε ένα νέο είδος δελφινιού που δεν υπάρχει πουθενά στον πλανήτη.»

Ο Κορινθιακός είναι ένα μοναδικό σημείο στον κόσμο για την παρατήρηση δελφινιών και τα μεγάλα ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού γνωρίζουν και παρακολουθούν την περιοχή. Ο Νίκος προσπαθεί να κάνει γνωστή αυτή η μοναδικότητα του Κορινθιακού ώστε να γνωρίσει όσο το δυνατό περισσότερος κόσμος τα δελφίνια.

Η Μάρω Κουρή από το epathlo.gr  το 2012, είχε πάρει συνέντευξη από τον Νίκο Βογιατζάκη

Όπου μίλησε για το «όραμά» του….

Πριν από µερικά χρόνια έφτασα στο λιµανάκι Καϊκούρα της 

Νέας Ζηλανδίας. Αποβιβάστηκα σε ένα σκάφος που ανοιγόταν βαθιά 

για να παρατηρήσω φάλαινες, παρέα µε έναν άνθρωπο διψασµένο για ζωή, 

τη µητέρα µου. Το 2008, άκουσα ότι ένας άνθρωπος αφοσιωµένος 

στη θάλασσα έκανε το ίδιο στην Ελλάδα. Έφτιαξε το σκάφος «Άγγελος των θαλασσών» και το έριξε στον Κορινθιακό για να συστήσει σε όλους εµάς 

τις τρυφερές και χαρισµατικές υπάρξεις, τα δελφίνια.

Έφυγα από τον πολιτισµό των ανθρώπων για να βρεθώ στον πολιτισµό των δελφινιών», θα µου πει ο Νίκος στη διάρκεια της συνοµιλίας µας, «και τον Κορινθιακό – τη µόνη περιοχή στην οποία συµβιώνουν και τα τέσσερα είδη δελφινιού που συναντάµε στη Μεσόγειο...»

Μίλησέ µας για τη γνωριµία σου µε τα δελφίνια, τι σε ώθησε να πας να τα βρεις, και πώς βρέθηκες στον Κορινθιακό;

Έκανα παραγωγή συναυλιών µε την εταιρεία µου “Show Day Productions” στους Μάνο Χατζιδάκι, Μίκη Θεοδωράκη, Νότη Μαυρουδή, Μικρούτσικο, Μητσιά, Γαλάνη κ.ά. Ταυτόχρονα, ήµουν διευθυντής παραγωγής σε συναυλίες ξένων καλλιτεχνών. Οργάνωσα για αρκετά χρόνια το πετυχηµένο φεστιβάλ «Όνειρο στο κύµα» µε µουσική και κινηµατογράφο στο Μπούρτζι της Σκιάθου. Εκεί µάλλον µε βρήκανε τα δελφίνια και µε… απήγαγαν. Πήρα το φουσκωτό µαζί µε τον αδερφό µου, ο οποίος είναι επιστήµονας κι έχει φτιάξει το λεγόµενο υδρόφωνο – ένα µικρόφωνο που ηχογραφεί µέσα στο νερό, και βρεθήκαµε στον Κορινθιακό. Έπεσαν πάνω µας 70 µε 80 δελφίνια, κι έτσι έκανα την πρώτη µου φωτογράφηση κι εκείνος την πρώτη του ηχογράφηση δελφινιών. Ήταν Φλεβάρης του 2002.

Από τότε έβγαινα κάθε Σαββατοκύριακο, να τα προϋπαντήσω. ∆εν µου είχε περάσει ποτέ από το µυαλό ότι θα έκανα παρέα µε δελφίνια, αλλά τα όνειρα µε ταρακούνησαν. Έκανα µια έκθεση φωτογραφίας σε µια γκαλερί –χαµένη σε ένα στενό του Παγκρατίου– απ’ όπου πέρασαν 2.500 άτοµα. Ακολούθησε ο Μύλος Θεσσαλονίκης και το λιµάνι της Καβάλας. Συνολικά περάσανε 5.000 άτοµα, οι περισσότεροι από τους οποίους µου ζητούσανε να δουν δελφίνια. Τότε, ζήτησα δάνειο για να αγοράσω το σκάφος και να ιδρύσω τον «Άγγελο των θαλασσών».

Με τον «Άγγελο» διοργανώνω εξορµήσεις στα νερά του κόλπου, και µαζί µε τους επιβάτες εντοπίζουµε δελφίνια, παρατηρώντας και καταγράφοντας τη συµπεριφορά τους. Το πρόγραµµα περιλαµβάνει επίσης ξενάγηση στο Ηραίο αλλά και µπάνιο στα πράσινα νερά της Μυλοκοπής. Στη διαδροµή των πέντε ετών µαζί µε φίλους-υποστηρικτές, κάναµε παρουσιάσεις των δελφινιών στο κέντρο της Αθήνας, µε τη βοήθεια του Νότη Μαυρουδή, που αυτοσχεδίαζε µε την κιθάρα όταν ακούγονταν οι ηχογραφηµένες φωνές των δελφινιών και προβάλλονταν οι φωτογραφίες τους. Η κρίση που ήρθε απότοµα –και είναι τεράστια µπροστά στο νέο καλοκαίρι– είχε ως αποτέλεσµα να έχει βγει το σκάφος για την ετήσια συντήρηση, µουραύγια κι έγγραφα, και να µου είναι δυσβάστακτο το κόστος για να ξαναµπεί στο νερό. Το αντιµετωπίζουµε µε δύναµη κι αισιοδοξία, και θα δούµε τι θα µας αποκαλύψει η επόµενη µέρα. 

Είναι το πιο δύσκολο κοµµάτι αυτήν τη στιγµή.

Πες µας για την κοινωνία

των δελφινιών. Τι είναι αυτό που σε γοήτευσε;

Τα δελφίνια έχουν δική τους κοινότητα, τις αξίες τους και δικό τους κώδικα επικοινωνίας. Σύµφωνα µε µια επιστηµονική αποκωδικοποίηση που έγινε πριν από δύο χρόνια στην Αµερική, έχουν τη γλώσσα τους κι επικοινωνούν. Συγκεκριµένα, αποδείχτηκε ότι πριν και µετά την επικοινωνία τους, τα δελφίνια βγάζουν έναν συγκεκριµένο ήχο, που δεν είναι άλλο παρά το όνοµά τους. Όπως ακριβώς οι ραδιοερασιτέχνες δηλώνουν το όνοµά τους στην αρχή και στο τέλος της επικοινωνίας τους. Γνωρίζουµε ότι έχουν συναισθήµατα, που µας τα δείχνουν µε τη συγχρονικότητα των κινήσεών τους, όπως µε µια φιγούρα στον αέρα – µιλώντας πάντα για τα άγρια δελφίνια κι όχι απαραίτητα γι’ αυτά που ζούνε στο δελφινάριο. Αυτό που σ’ εµάς φαίνεται διασκεδαστικό και ιδιαίτερο είναι γι΄αυτά ένας κώδικας επικοινωνίας.

Είναι επίσης αλληλέγγυα µεταξύ τους, π.χ. όταν ένα θηλυκό πρόκειται να γεννήσει, υπάρχει αναβρασµός στην κοινότητα. 

Η δελφίνα, που εγκυµονεί εννέα µήνες, έχει προεπιλέξει την καλύτερή της φίλη για να είναι δίπλα της στη γέννα: Με το που γεννιέται το δελφινάκι, η νονά, όπως τη λέµε, βοηθά στο σπρώξιµο του νεογέννητου στο νερό για να αναπνεύσει, και µένει δίπλα στη µαµά και στο µωρό για δύο ολόκληρα χρόνια. Η σηµερινή εποχή µάς καλεί να σπάσουµε τα στεγανά. ∆εν είναι απαραίτητο ο καλύτερος φίλος να είναι ο αδερφός µας επειδή το γράφει η ταυτότητα. Είµαι αδερφάκι στην ψυχή, στην ενέργεια, στη δόνηση και µε αυτόν τον άνθρωπο, άντρα ή γυναίκα, έχω κάτι πραγµατικό να µοιραστώ. Πόσες φορές ένα δελφίνι έχει βοηθήσει τον άνθρωπο προστατεύοντάς τον από κινδύνους!

Με έναν τρόπο µάς επηρεάζουν ενώ µαθαίνουµε από αυτά και για την Ιατρική, π.χ. τα δελφίνια εκπέµπουν µια συχνότητα, επιστρέφεται το σήµα πίσω και µέσα από την κάτω γνάθο, που λειτουργεί σαν κεραία, εκπέµπεται µια τρισδιάστατη εικόνα για να βλέπουν µέσα στο νερό. Από την ιδιότητα αυτή, του ηχοεντοπισµού, µπορούν οι τυφλοί να εκπαιδευτούν, έχοντας τη δυνατότητα να κινούνται χωρίς µπαστούνι.

Στο Παγκόσµιο συνέδριο κητολόγων, στο Πανεπιστήµιο του Σαντιάγο, ειπώθηκε ότι τα δελφίνια είναι άτοµα χωρίς ανθρώπινη µορφή. Πάνω από τετρακόσιοι επιστήµονες κατέθεσαν έγγραφο στον ΟΗΕ αναγνωρίζοντας για πρώτη φορά τα δελφίνια ως προσωπικότητες. Αν πείραξες δελφίνι, είναι σαν να πείραξες άνθρωπο. Αν αρρωστήσει δελφίνι και πέσει στην αντίληψή σου, είσαι υποχρεωµένος να καλέσεις έγκαιρα τις αρχές.

ΒΙΝΤΕΟ: George Toumpaniaris

Ποια είναι η άποψή σου

για τα δελφινάρια;

Από τη στιγµή που αυτά τα δελφίνια µεγαλώνουν στην πισίνα, δεν µπορούν πλέον να επιβιώσουν στη θάλασσα ούτε να αναζητήσουν µόνα την τροφή τους. Αξίζει τουλάχιστον να δούµε αν τηρούνται οι σωστές συνθήκες. Οι κυβερνήσεις πρέπει να δίνουν άδειες µόνο σε όσους ανοίγουν τεράστιες πισίνες και φυσικά όπου έχουν καλό προσωπικό. Έχω ακούσει καλά λόγια για το προσωπικό, µε εξαιρέσεις δυστυχώς όπου τα χτυπάνε. Αξίζει τα δελφινάρια να είναι από το νόµο υποχρεωµένα και να χρηµατοδοτούν την ελευθερία των νεογέννητων δίνοντάς τα στη θάλασσα για να υιοθετηθούν από άγρια δελφίνια. Ακούγεται απλό, δεν είναι όµως. Πρέπει να δούµε αντιδράσεις και παρατηρήσεις. Τα άγρια δελφίνια δεν τρώνε τίποτα ψόφιο. Στα δελφινάρια όµως ναι, οπότε καταλαβαίνουµε πόσο αλλάζει η φύση κι ο τρόπος ανάπτυξής τους. Αυτή είναι η αρνητική πλευρά. Υπάρχει και η θετική στις χώρες που δεν έχουν θάλασσα, όπου ο άνθρωπος έχει ανάγκη να έρθει σε επαφή µε τα δελφίνια. Σίγουρα όµως η Ελλάδα δεν είναι από αυτές. Εδώ χρειαζόµαστε διαφορετικές υποδοµές. Όπως αυτό που ξεκίνησα στον Κορινθιακό το 2008, µια ατοµική πρωτοβουλία.

Μοιράσου µαζί µας 
τα όνειρά σου

Το όνειρό µου είναι ο Κορινθιακός να γίνει ένα θαλάσσιο πάρκο χωρίς να επηρεάζεται η αλιεία και η ζωή των ψαράδων. Αυτό είναι άλλωστε το στοίχηµα, να συνυπάρχουν αρµονικά οι άνθρωποι µε τα δελφίνια. Ευτυχώς, οι ψαράδες της Κορίνθου είναι φίλοι και µιλάνε µε τα δελφίνια. Λόγω της µείωσης ψαριών, δηλαδή της τροφής των δελφινιών, ενώ πριν από 15 χρόνια είχαµε στον Κορινθιακό 600 δελφίνια, τώρα είναι γύρω στα 350. Ξέρω ότι υπάρχει ένα σχέδιο αλλά είναι ακόµη σε εµβρυακό στάδιο. Στον Κορινθιακό ο κόσµος έχει πρόσβαση στα δελφίνια, να τα παρατηρήσει, να τραγουδήσει µαζί τους, να έρθουν κοντά, να παίξουν, κι αυτά να κάνουν φιγούρες ως ένδειξη χαράς που τα συντροφεύουµε! Πρώτα όµως πρέπει να απαγορευτεί ρητά η µεγάλη αλιεία, που κάνει τεράστια ζηµιά στο βυθό. Η παρατήρηση δελφινιών φέρνει και την ενέργεια που λέγεται χρήµα. Ουρές κάνει ο κόσµος για να επικοινωνήσει µε τα δελφίνια.

Το δεύτερο όνειρο δηµιουργήθηκε σε συνεργασία µε τον Σύλλογο Ελλήνων Ενηλίκων Αυτιστικών Αsperger, και είναι η κατασκευή µιας εξέδρας στις Αλκυονίδες νήσους για άτοµα µε περιπτώσεις αυτισµού, που αποδεδειγµένα µέσα από την επαφή µε τα δελφίνια βελτιώνονται έως και ως 40%. Από την Ελλάδα, για το λόγο αυτό, φεύγει κόσµος για το Ισραήλ, την Αµερική και σε λίγο και για την Τουρκία, ενώ εδώ τα έχουµε δίπλα µας. Η πρόεδρος του συλλόγου, Πέρλα Μεσσίνα, προσπάθησε πολύ να ξεκινήσει το έργο, µα η γραφειοκρατία τη σταµάτησε…

Αυτοί οι δύο πυλώνες µε επεκτάσεις όπως ένα µαιευτήριο µέσα στο νερό, ώστε να γεννά η γυναίκα µε τη βοήθεια των δελφινιών, αλλά και απαραιτήτως το Μουσείο Ισθµού, είναι έργα που θα προσελκύσουν µεγάλο αριθµό επισκεπτών.

Με την κρίση, δίνεται µια ευκαιρία στον άνθρωπο να ξεκουραστεί, να καθαρίσει το µυαλό του, να πάρει ανάταση για να ξεκινήσει νέες δηµιουργίες. Έχω καταθέσει πρόταση για ένα Μουσείο ∆ελφινιού, όπου θα δείχνουµε και την ιστορία µας. Το πρώτο νόµισµα της Κορίνθου έχει χαραγµένο πάνω του ένα δελφίνι.

Θα έρθουν επιστήµονες να το πλαισιώσουν, όπως έρχονται και σ’ εµένα και µε ρωτάνε: «Τι κάνεις, βρε άνθρωπε µου; Μόνος σου τα κάνεις όλα αυτά;» και µε ενισχύουν από παντού µε πληροφορίες που καταγράφουν. Θα γίνουν αναρτήσεις, θα διαφηµιστεί από στόµα σε στόµα, σε όλο τον πλανήτη. Και δεν είναι κάτι ακριβό. Είναι µια νέα µορφή ανάπτυξης, για όλη την Πελοπόννησο, και µπορεί να έχει πολλές µορφές δράσεων, µε εκπαιδευτικά προγράµµατα για σχολεία, οργανωµένες επισκέψεις, και φυσικά µε ακόµη περισσότερα σκάφη σαν το δικό µου, µε διδασκαλία ενηµέρωσης στους καπεταναίους, να ξέρουν δηλαδή πώς και πότε δεν πλησιάζουµε τα δελφίνια. Π.χ. αν ένα δελφίνι δεν θέλει να το πλησιάσεις, κουνά την ουρά του στην επιφάνεια της θάλασσας. Τα δελφίνια θα χαρούν πάρα πολύ και θα βγουν να µας χαιρετήσουν αφού µας αγαπάνε. Είναι ένα µοντέλο ανάπτυξης µε ουσία διότι διαµορφώνει συνειδήσεις, πράγµα που έχουµε ανάγκη αυτές τις µέρες, που όλα ανατρέπονται...

Όποιος µπορεί µε οποιονδήποτε τρόπο να στηρίξει τον Νίκο στην προσπάθειά του αυτή, ας κάνει το βήµα. Ο «Άγγελος των θαλασσών» µάς χρειάζεται όσο κι εµείς. Για να κάνουµε την κοινωνία µας καλύτερη…

Πληροφορίες:

Νίκος Βογιατζάκης, 

τηλ.: 6975808432-6944877728

email: nikosvogia@gmail.com\

http://www.angelsofseas.gr

https://www.facebook.com/angelsofseas/

Πηγές άρθρου:

epathlo.gr

cnn.gr

ortsa.gr